Blog

Akıllı Şebekeler ve Otomatik Sayaç Okuma Sistemleri (OSOS)

Sizin de tahmin edebileceğiniz gibi gelişen teknoloji, internet ve mobil cihazlarda yaşanan baş döndürücü gelişmeler, gündelik hayatın ve endüstrinin her noktasında değişikliklere yol açabiliyor. Elektrik başta olmak üzere tüm şebekelerin “akıllanması”, gerçek anlamda bir devrim niteliği taşıyor. Artık dağıtım şirketleri şebekelerinin her noktasını yakından izleyip, kontrol edebiliyor. Bunu da haberleşme teknolojilerindeki gelişmelere borçlu oldukları bir gerçek.

Netaş, bu bağlamda gelişen teknolojilere yönelik faaliyet göstererek akıllı şebekeler yaratmak için önemli çalışmalar gerçekleştiren firmaların başında yer alıyor. Netaş,  Aydem Elektrik Dağıtım ile yaptığı OSOS projesiyle de adından sıkça söz ettiriyor.

Şebekelerin “Akıllanması” ve Faydaları  
Günümüzde artan enerji ihtiyaçları, elektrik geçişleri sebebiyle ısınan kablolarda yaşanan kayıpların artması ve mevcut tesislerdeki üretimin sınırlı olması, klasik şebekelerden akıllı şebekelere geçişi bir anlamda zorunlu kılıyor. Sistemin (şebekenin) akıllı olması isteniyorsa, önce kullanıcı tarafındaki bilgiler doğru ve hızlı bir şekilde toplanarak analiz edilmeli. Kurulan bu sistemler aynı zamanda şebekede yer alan diğer SCADA yapılarını destekleyen özelliğe de sahip olmalı. SCADA ile uyumlu olarak çalışabilen bu yapı sayesinde, şebekeden anlık olarak her türlü veri çekilebiliyor. Hatta bu sistem sayesinde şebekede olası bazı sorunların önceden tahmin edilebilmesi de mümkün hale geliyor.

Elektrik şebekeleriyle, bilgisayar ve ağ teknolojilerinin entegre edilmesi aracılığıyla elde edilen şebeke sistemini, Akıllı Şebeke (Smart Grid) olarak adlandırabiliriz.

OSOS Projesi, Proje Kapsamında Yer Alan Panolar ve Faydaları
Enerji ve elektriğin hayatımızda çok fazla yer almaya başlaması buna yönelik teknoloji ve ürünlerin hızla gelişmesine sebep oluyor. Bu anlamda Netaş’ın farklı ürün, sistem, hizmet ve çözümlerinin varlığından söz edebiliriz. Bu kapsamda Netaş, Aydem Elektrik Dağıtım için geliştirdiği Otomatik Sayaç Okuma Sistemi (OSOS) projesiyle, nispeten kısa sayılabilecek bir sürede kendini ispatlayarak başarıya ulaştı. Aydın, Denizli ve Muğla illerinde elektrik dağıtım işini yürüten ve Bereket Enerji bünyesinde faaliyet gösteren Aydem Elektrik Dağıtım tarafından kullanılan sistemle, yaklaşık 21.000 sayaç uzaktan okunabilirken, aynı zamanda sayaçların takibi de yapılabiliyor. Şebekede meydana gelen küçücük bir arıza bile otomatik olarak anında merkeze ulaşıp, sorun en kısa sürede çözülüyor.

Yazılım, sayaçlar, sayaçlarla haberleşen haberleşme üniteleri ve verilerin toplandığı Felaket Kurtarma Merkezi (FKM) sisteminin tedariği, Netaş tarafından gerçekleştiriliyor. “Talep-tahmin”, ertesi gün ne kadar enerji satın alınması gerektiğine yönelik çalışmalar, çok daha doğru ve etkin bir şekilde yapılabiliyor. Şu anda elektrik dağıtım şirketleri talep-tahmin çalışmalarını genellikle günlük bazda yapıyor. Önümüzdeki dönemde bunun saatlik baza çekilmesi planlandığından, sahadaki cihaz ve ekipmanlarla haberleşmek çok daha önemli hale gelecek. Böylece gerçeğe daha yakın değerler elde edilebildiğinden, kayıp-kaçakların nerede ve ne miktarda olduğu tespit edilip, buna göre aksiyon planları hazırlanabiliyor. Ayrıca tüketicilerin geçmişe dönük tüketimleriyle ilgili detaylı verilere sahip olunduğu için, ileriye dönük tahmin ve planlamalar da net olarak yapabiliyor. Sistemin raporlama özelliği çok güçlü olduğundan, buradan elde edilen bilgiler elektrik dağıtım firmasının yatırım kararlarını da etkiliyor. OSOS Projesi’nin çalışabilmesi için bazı cihazlara ihtiyaç duyuluyor. Bunlardan en önemlisi sahada kurulumları yapılan ve özel olarak üretilen panolar. Bu panolar tamamen Netaş tarafından tasarlanıyor ve Netaş tesislerinde üretiliyor. Panonun içindeki cihazların montajı yapılıp, haberleşme ve elektriksel testleri gerçekleştiriliyor. Sorunsuz çalıştığı test edilip onaylanan panolar ise kullanılmak üzere sahaya gönderiliyor.

OSOS Projesi dâhilinde Aydem Elektrik Dağıtım için 9.000 pano tasarlanarak trafo merkezlerine kuruldu. Panonun içinde iki adet sayaç yer alıyor. Bunlardan birisi dağıtımla ilgili ölçümleri yaparken diğeri aydınlatma için kullanılıyor. Aydınlatma bölümüne kurulan bir haberleşme sistemiyle sokak lambaları uzaktan açılıp kapatılabiliyor. Böylece aydınlatma sisteminin zamanında açılıp kapanmasını sağlayan bir otomasyon sistemi kurulmuş oluyor. Aynı zamanda panoda bulunan birçok cihaz uzaktan denetlenip, kontrol edilebiliyor. Haberleşme ünitesi üzerindeki giriş-çıkış portları üzerinden pano içindeki kontaktör açılıp kapatılabiliyor. Eğer panonun kapağı izinsiz olarak açılırsa alarm veriyor. Tüm bunlar bir araya geldiğinde ise ortaya çıkan sistemin sadece bir sayaç okuma sistemi değil, bir otomasyon projesi olduğu rahatlıkla söylenebilir.

Pano ve sayaçlar aracılığıyla toplanan veriler, kontrol merkezinde kurulan bir sistemde bulunan veri tabanına yazılıyor. Ardından bu veriler yine Netaş tarafından geliştirilen bir sistem olan AMR (Automated Meter Reading) ile işleniyor. Bu işlemin sonucunda da elektrik dağıtım şirketlerinin ihtiyacı olan her türlü raporlama alınabiliyor. Ayrıca sistem bir elektrik dağıtım şirketinin kullandığı diğer sitemlerle entegre olarak çalışabiliyor ve otomatik veri alışverişinde bulunabiliyor. Yani normalde çok daha fazla zaman alan ve işlem yapmayı gerektirebilecek birçok konu, otomatik olarak gerçekleşiyor. Çok geniş bir raporlama sistemi olduğu için elektrik dağıtım şirketlerinin işi oldukça kolaylaşıyor.

OSOS Projesinin Kullanım Alanı
Netaş, OSOS projesi için çok sayıda elektrik dağıtım şirketiyle görüşüyor, çeşitli teklifler veriyor ve bazılarıyla olan süreçleri hala devam ediyor. Aydem için yapılan proje, Netaş için önemli bir referans teşkil ediyor. Aydem’de kurulan sistemde okuma oranları ve müşteri memnuniyeti çok yüksek. Projenin bir benzeri de UEDAŞ için hazırlandı. O proje için de yaklaşık 535 adet pano üretildi ve hizmete alındı.  

Akıllı Şebekeler Dâhilinde OSOS Projesinin Geleceği ve Son Kullanıcı
Her ülkenin kendine göre dinamikleri bulunuyor. Örneğin bazı ülkelerde yasal bazı zorunluluklar ya da devlet destekli projeler gündeme gelebiliyor. Mesela şu anda İngiltere’de tüm sayaçların uzaktan okunmasına yönelik bir projenin başladığı biliniyor. Birçok Avrupa ülkesinde konu bölgesel ve ulusal arenada konuşulup, tartışılıyor. Yine Almanya’da yenilenebilir ve depolanabilir enerji sayesinde çok yönlü bir akışa doğru gidiliyor. Bu durumda tüm altyapı sistemlerinin değiştirilmesi gerekiyor. Öncelikle koruma altyapısı, sayaçlarla doğru ölçüm yapmak ve iki yönlü sayaçlar kullanmak gerekiyor. Yani İki yönlü sayaçlarla şebekeye ne kadar elektrik enerjisi satıldığı ve şebekeden ne kadar elektrik tüketildiği ölçümlenebiliyor. Ülkemizde de bu tür gelişmeler gözlemlenebilmekte. Örneğin Enerji Piyasası Denetleme Kurulu’nun (EPDK) arıza bilgilerini abone.net üzerinden GSM, mesaj ya da e-mail yoluyla otomatik olarak ilettiği arıza yönetim sistemi yer alıyor.

Bu bağlamda gelecekte akıllı şebekeler kapsamında pek çok yenilik söz konusu olacak. Sistemin son kullanıcıya kadar inmesi biraz zaman alacak gibi görünse de, Netaş, bunun farklı haberleşme yöntemleriyle nasıl daha ucuz hale getirilebileceği üzerine çalışmalar yürütüyor. Şu anda haberleşme GSM hatları üzerinden gerçekleşiyor ve bu da doğal olarak bir maliyet getiriyor. Mevcut yapı, GSM operatörleri için de oldukça büyük bir pazar oluşturuyor. Son kullanıcı düzeyine inildiği zaman, pazar çok daha farklı noktalara gidebilir. GSM operatörleri uzunca bir süredir bu tür konularla ilgili hazırlık ve yatırımlar yapıyor. M2M (Machine to Machine) makinalar arası iletişim alanında tüm operatörlerin ciddi yatırımlar yaptığı ve kurumsal hizmetler sundukları biliniyor. Devlet bu konuda vergilendirme gibi konularda sağladığı kolaylıklarla GSM operatörlerinin önünü açıyor. Önümüzdeki dönemde güç hatları üzerinden haberleşme (powerline communication) ve kablosuz teknolojilerin daha yaygın kullanılması gibi farklı teknolojilerin gelişip kullanılabilir hale geldiği görülebilecek. Bu durum teknolojinin gelişimi, yaygınlaşması ve kullanıcıların yapacağı fayda-maliyet analizlerinin sonuçlarına bağlı olarak değişecek

Tarih: 12.06.2014 11:00 Yazar: Netaş

Yazar'a Soru Sorun!

eBülten Üyeliği

Tüm yeniliklerimizden haberdar olmak için eBültenimize kayıt olun!